Prólogo
Este é un relato acontecido durante a miña experiencia dentro do Programa de Coñecemento da Realidade, promovido pola Oficina de Cooperación e Voluntariado da Universidade da Coruña, para coñecer os Programas de Cooperación Internacional da ONGD Enxeñería Sen Fronteiras Galicia en Honduras no ano 2018.
O groso do escrito foi elaborado en marzo de 2020, en pleno confinamento, aínda que o encontro cos activistas en Tela engadino en abril de 2024 (meses despois viñéronme ben estes recordos), intentando axustar o mellor que puiden á realidade, dentro do que a miña memoria me permitiu despois de seis anos.
Os motivos de facer público este escrito neste momento foron principalmente dous.
De inicio ían ser dous relatos: un da experiencia no noreste, en Caios Cochinos, co pobo garífuna, máis positivo; e outro no noroeste, en Copán, co pobo maia, máis negativo. Estaba esperando a inspiración para este último, pero non chegou, o que me fixo pensar que a publicación do primeiro merecía a pena en solitario.
Por último, este ano unha persoa coñecida que estivo alí tróuxome a súa experiencia, retrotraéndome ao meu relato e facéndome reflexionar sobre a necesidade de pechar certos capítulos vitais.
Nada máis, agardo que ao lector lle guste lelo tanto como a min escribilo. Que sirva de entretemento e reflexión. E a min de boa lembranza, e para volver algún día, forte e áxil, a facer o lume.
* Agradecementos a Alberte Rodriguez polas corrección ortográficas.
PD:
Engado un parágrafo neste relato que me custou moito poñer, pero o corazón díxome que o fixese. A terceira e última razón para publicalo neste momento.
Nalgún momento de xullo falei cun dos meus grandes amigos, que máis que amigo é irmán, e un activista íntegro ao que teño como referencia vital. Díxome:
— Ti estás seguro do que vas facer?
— Si. Non me preguntes por que, pero nunca na miña vida estiven tan seguro de algo. Vou poñer todo o que teño enriba da mesa.
— Sabes que, chegado un punto, van tentar destrozarte?
— Si. Asumo ese custo —dixen.
— Eu levo loitando anos, e a min teríanme que matar para pararme. Entendes iso? —díxome.
— A min tamén —respondín, facendo referencia a este relato, á campesiña, ao avogado, ao capitán. Pensei no meu avó unha vez máis. No meu bisavó fusilado e na súa muller, que morreu de pena. Pensei que si. Eu sería capaz de dar a vida por unha causa xusta. É fácil dicilo, claro. Non pretendo convencer a ninguén, só a min mesmo.
Igual lles fastidia, pero aquí en Europa, de momento, non nos poden matar facilmente. Iso danos unha forza brutal, o que desconcerta os poderes fácticos. Somos incorruptibles —dixen entre risas cómplices.
— Non sabes onde te estás metendo. Vas hipotecar a túa vida.
— Estou disposto.
-------------___-------------_______---------------------------_____----------------------------------------___
Encontro cos activistas na cidade de Tela.
Aquel 31 de agosto chegamos á cidade de Tela. Recordo dar un paseo nun parque polo entorno máis alá das praias e ver un grupo de xente que estaba con faixas reivindicando algo. Eu quixen achegarme ata alí e interesarme por esa xente e pola súa mobilización.
Recordo que a maioría eran mulleres hondureñas, e chamoume a atención a presenza dunha muller europea e anglosaxona. Nese entorno, era difícil non emitir xuízos coa mirada; os hispanos chamabamos moito a atención, e os anglosaxóns aínda máis, pola pel e polo idioma. E estando alí, o concepto de compatriota xa non era só do teu país, senón que se podía estender a todo o continente europeo.
Costábame moito artellar ese tipo de relacións que alimentaban a miña curiosidade, porque axudar non os ía poder axudar, aínda que quixese. Non quería ser intrusivo, pero quería coñecer esas historias, cales eran as súas loitas, as súas ideas e a súa filosofía.
Non recordo as experiencias e casos concretos que defendían, confeso que non (2024). Había dúas ou tres mulleres campesiñas cunhas pancartas que loitaban porque unhas empresas, ou nacionais (non recordo o concepto exacto que empregaban), non lles roubasen os terreos ou non as saqueasen por temas relacionados coa auga. Si recordo que estaba ligado á auga, o que representa a auga. Presas en ríos, obra dese tipo que ameazaban os seus medios de vida. Querían botalas das súas terras e loitaban por preservalas.
Unha das técnicas cooperantes animou a unha das campesiñas a contarme a súa situación. A campesiña comezou dun xeito tímido e desconfiado, pero firme e veraz nas súas conviccións e no seu relato xeral dos feitos. Calquera que a escoitase diría que tiña razón.
A campesiña estaba tranquila, segura de si mesma, de ter a razón. Estaba correndo perigo de morte, de perdelo todo: as súas terras, o seu medio de vida. E, malia iso, sorría e conservaba a alegría.
Nalgún momento entendín que aquela reunión era algo máis que un acto reivindicativo. Ademais, era un encontro operativo para preparar algún tipo de planificación. Entendino máis tarde, ou no mesmo instante, ou simplemente comprendín que era algo que non era da miña incumbencia e que xa era suficiente para a miña curiosidade que me deixasen estar alí en confianza.
No medio da situación, chegou a conversación co avogado. Un rapaz máis novo ca min. Eu daquela tiña 30 anos e el tería uns 25. Se a campesiña era o "corazón" dese grupo, el sen dúbida era o "cerebro".
Como anécdota, previa para o lector, recordo que o segundo ou terceiro día que chegamos a Honduras, a técnica da nosa socia local dixéranos que a avogacía era "la profesión del diablo, porque tanto si estás de los buenos como de los malos, siempre acabas muerto de joven".
Conectei de inmediato co avogado. Él tiña ganas de falar e eu de escoitar.
O avogado traballaba no equipo de defensa do caso de Berta Cáceres, a lideresa hondureña que fora premio Goldman e cruelmente asasinada en 2016. Iso fixérame sentir moi sensible.
A figura de Berta Cáceres deixou unha profunda pegada en min durante a miña estadía en Honduras. Había noites nas que espertaba chorando co relato do seu asasinato. Ese relato, aquí en Europa, pode parecer algo abstracto, que vemos de lonxe, como moitas outras historias de violencia que ocorren no mundo. Pero cando estás no lugar onde aconteceu, materializas o pesadelo e o sufrimento. A dor está máis preto. Atoparme con alguén directamente relacionado con ela foi algo especial.
O avogado manifestou apoiar moitas causas nobres por todo o país, o que o colocaba sempre en perigo de morte.
- Yo no puedo vivir en un sitio, tengo que estar siempre en movimiento. Me tengo siempre que desplazar, me han intentado matar... –relataba estes feitos xesticulando impulsivo cos brazos, cunha ansiedade palpable e a súa voz como que soloucaba.
Dicíame isto, e eu escoitaba con atención, asimilando o verdadeiro significado das súas palabras tempo despois, e marcándome realmente para toda a vida. Podíase ver e sentir na súa cara e nos seus ollos unha ansiedade que me fixo reflexionar moito sobre a tranquilidade da miña vida en Galicia. Visto en perspectiva, aquel encontro converteuse nun dos mais importantes para min, collendo un gran significado na configuración de min mesmo.
Este tio estase xogando a vida polas súas ideas, pensei.
Transmitiume esa ansiedade naquel momento. El estaba sempre en perigo e eu estaba falando con el. Entón eu tamén estaba en perigo. Todo aquel grupo estaba en perigo de ser atentado nese momento. Era un risco real. Tomei consciencia diso con claridade e sentín medo. En Honduras aprendín a canalizar ese medo, que en Europa esquecemos, pero que aínda existe no mundo.
Pregunteille o nome ao avogado e anoteino. Non tiña móbil ou non mo quixo dar por motivos de seguridade. Á miña volta a Galicia busquei o seu nome de xeito regular para ver se atopaba algunha nova. Incluso intentei buscar se había algún tipo de publicación anual ou listado cos nomes dos activistas asasinados nos que puidese buscarlle. Creo que atopara algún listado que consultei varios meses, ata que me fun a Madrid durante a pandemia e perdín a pista e a enerxía para seguir.
Escribindo esta parte en 2024, acordeime do que fixera co nome do avogado. E doume conta de como pasan os anos, porque non me acordaba para nada e non recordo a bote pronto o nome do avogado. Pero o papel co nome ten que estar no escritorio da miña habitación, na casa dos meus pais, onde fixen ese traballo. Ou nalgún dos cadernos de notas daquela viaxe. Aparecerá.
Hoxe o avogado tería uns 30 anos e pode que estea morto, oxalá que non. Un heroe anónimo que nos fai pensar que aínda hai persoas dispostas a arriscar a súa vida por causas que cren xustas.
Despedímonos dese grupo e seguimos o noso camiño.
Viaxe aos Caios Cochinos
Saímos da cidade de Tela en dirección ao porto de Nova Armenia, onde nos esperaba o noso guía garífuna para visitar os Caios Cochinos, as illas coñecidas en España por ser o escenario do reality show Supervivientes.
Os garífunas son un pobo do Caribe con raíces nos escravos que se traían de Africa para traballar nas Indias. Como dato curioso, o pobo Na'vi da película Avatar está inspirado neles. Había nese pobo algo similar a Eywa, pero iso son só impresións persoais miñas.
O pobo garífuna habita nos Caios Cochinos, illas de sustrato areoso e facilmente inundables, semellantes a illa do mestre Mutenroi de Bola de Dragón.
Chegamos a Nova Armenia despois dunha longa viaxe en autobús, desde o cal puidemos ver as extensas plantacións de palma desa zona do país. Na estación, coñecemos un dos nosos anfitrións, un portento físico ao que chamaban "Niño", afoutado pola vida na natureza desas illas, como puidemos comprobar máis tarde.
Fomos ao punto onde coller o mototaxi cara ao porto. Alí mercamos comida, gasóleo e un gran bidón duns 50 litros de auga doce para os días que iamos pasar nas illas. Eu lembro beber dela, pero principalmente era para a nosa hixiene persoal.
No punto de recollida do mototaxi coñecemos ao "Capitán", outro garífuna duns 35 anos, cunha presenza impresionante. O físico desta xente era algo xenético, forxado por unha vida na natureza, facendo exercicio.
Cargamos todo na barca, un esquife ríxido de madeira cun motor foraborda duns 50 cabalos. O porto, que máis que porto era un pequeno embarcadoiro, estaba na boca do delta dun río, polo cal navegamos pouco máis dun quilómetro ata que vimos o horizonte do Mar Caribe.
Durante ese tramo, pasamos por asentamentos na beira do río. Había cabanas e fogares nunha ribeira cuberta de vexetación que recordaba unha fraga, pero con outra flora. A auga estaba visiblemente contaminada polos desaugadoiros humanos deses asentamentos, sen depuración ningunha. A xente mirábanos con curiosidade desde as súas vivendas rudimentarias de pel e madeira. Eramos estraños nun mundo alleo.
Chegamos a un meandro longo e sinuoso, paralelo á liña de mar, onde había tan pouca profundidade que a eslora da barca tocou o fondo. Algúns baixaron a empurrar, e escoitei algo nas conversacións sobre que chegaramos tarde para partir. Eran sobre as 16:00 e, por recordos que teño, deberíamos estar ahí dúas ou tres horas antes, por cuestións de mareas. Fixen un amago para baixar, deixar o meu peso e axudar pero desistín por orden telepática do Capitán. Era cousa deles e súa a responsabilidade.
Con máis facilidade da que puidera parecer nun principio, superamos ese obstáculo e puxémonos en augas profundas camiño a illa de Chachahuate, único caio “de area” con asentamento permamente.
Vento en popa a toda (máis ben media) máquina. Aquela travesía por mar durou un par de horas. O Capitán no timonel, facendo sons e xestos extravagantes, un auténtico Jack Sparrow, surfeando e rompendo ondas. Disfrutando do seu papel.
Fixera unha reflexión nesa travesia. Acordeime de cando o meu pai nos levaba a miña irmá mais a min ó mar. Pensar en como o noso pobo, o pobo galego, tiña en común có pobo Garifuna o apego ó mar. Eles non lle tiñan medo ó mar. Nós tampouco. O cal non quitaba terlle respeto.
Cando comezamos a divisar no horizonte todo o sistema de Cayos Cochinos, dímonos conta de que íamos a un lugar moi especial.
Ancoramos na praia da Illa de Chachahuate, capital desa nación. A posteriori recollín o dato dun par de centos de habitantes e penso que un puñado de hectáreas de superficie. Fumos ben recibidos, sobre todo polos nenos. Non eramos uns turistas calquera e tiñamos a sorte de contar có respeto inicial do Niño, do Capitán e, máis adiante, do Pequeno. Ainda que non era difícil percibir certa desconfianza e distancia por parte dalgunhas persoas. Non deixabamos de ser intrusos.
Antes de asentar, bañámonos no mar para refrescarnos e reparar algo o cansancio da viaxe que comezará unhas dez horas atrás. A auga estaba limpísima. Bañouse con nós un neno duns 6 anos e xogamos él na auga. Fixo gala dunhas habilidades que, a min polo menos, me pareceron impresionantes para un neno desa idade.
Descargamos e fumos asentarnos na que sería a nosa cabana base. Unha choza de madeira de dous pisos, con teito a dúas augas. No baixo, unha cociña con despensa, có chan directamente sobre a area, e no que deixamos o bidón de auga e toda a carga que traiamos.
No piso de arriba estaban as camas, catro ou cinco, dispostas de tal xeito que era fundamental escoller porque a disposición podía supoñer un mal ou un bon descanso. Un sentimento moi claro foi a percepción dunha fauna oculta nesa cabana, e nesa estancia en particular. Sentino, aínda que non esperaba o que pasaría despois, iso tamén é certo.
Fomos ao que se podería chamar a praza da illa, e sentamos nunha das mesas principais, estreita, longa e chantada directamente sobre a area. Alí agardaban os nenos e as nenas, con curiosidade e para gozar da nosa presenza. Sacamos unha sandía, que foi recibida con gratitude. Ensináronnos a facer baleadas. Había unha nena que estaba facendo os deberes. Algo pasou nese intre, pero non lembro o que foi. Tento concentrarme, pero non consigo recordar esa anécdota.
A cea foi peixe frito con arroz, como case todos os días. Que bo estaba o peixe. Acordeime dunha vez en Galicia, nunha comida nalgún lugar, onde fixeron peixe frito, e eu empezara a comelo con coitelo e garfo. Alguén, con certo desprezo, díxome: “O peixe cómese coas mans”. Nese momento, lembrei esa escena e púxenme a comer aquel peixe frito, crocante, fresco, sabroso, coas mans. Directo do mar. Que ben sabía. Acompañado de arroz branco e feixóns de guarnición. E cun bote de salsa picante que me ofreceron, e que botei abondosamente sobre a guarnición.
—No quieren? —preguntei.
—No, eso es para los gringos.
Vale. Soy un gringo. Mierda. —pensei.
Rematamos de cear e fomos a unha plataforma valada na zona oeste da illa a beber unhas cervexas e ver a posta de sol. Estivemos falando, escoitando música, e eu fun o primeiro en irme para a cama. Debían ser as doce da noite.
Cheguei á cabana e subín ao faiado. Deiteime directamente na cama que me pareceu mellor. Non lembro os criterios da escolla, pero foran definitivos. Sen pensar, coa roupa posta, collín o primeiro que atopei de almofada e boteime a durmir, esgotado dun día enteiro de dura viaxe.
Xa estaba practicamente durmido cando, de súpeto, sentín unha perturbación no sono. Chegaron as miñas compañeiras e puxéronse a "investigar" e a "observar" cunha lanterna.
—Deixade de molestar á fauna nocturna coa luz... A ver se se deitan, carallo. —pensei.
Espabilei e sentín como me apuntaban á cara coa lanterna. Non me jodas.
De repente, soou un berro.
—Miño! Un escorpión! Un escorpión!
Levanteime, e efectivamente, alí estaba. Unha criatura duns dez centímetros de lonxitude, cun aguillón enroscado e intimidante, algo que a nosa intuición nos advertía que era perigoso.
Libramos unha longa e intensa batalla contra esa criatura. Deseñamos as nosas mellores estratexias de captura e artellamos todo tipo de trampas. Nunha desas escaramuzas, unha das miñas compañeiras sufriu un ataque directo, tras o cal o inimigo se agochou, e non puidemos facer nada.
— Me picó! Me picó!
Ese primeiro minuto despois dese berro foi intenso e angustioso. Imaxinade unha picadura dun escorpión, unha das criaturas máis temibles e perigosas da Terra. Saímos fóra buscar axuda, pero xa era noite pechada e non coñeciamos o terreo. Ao día seguinte, o Capitán díxonos que nos oíra berrar, pero pensara que estabamos xogando. Xogando ás agochadas, supoño.
O lector estará pensando que eramos uns fodechinchos molestando no medio da noite. E si, claro que o eramos.
Pasado ese minuto, tiven unha intuición, que a tensión do momento me impedira materializar, e que despois nos diría o Pequeno:
—Si ese escorpión fuese mortal, no habría humanos en Chachahuate.
E alí fomos, na escuridade máis absoluta, buscar axuda. Dixéronnos de ir ao mar a lavar a man. A auga do mar vale para todo. Fomos, pero non era suficiente, precisabamos a tranquilidade dun local. Atopámolos. No paseo pola beira, vimos, ao lonxe, dúas figuras humanas, desfrutando da noite. Fomos contarlles o que nos pasara. Riron de nós, o cal foi moi tranquilizador. Explicáronnos que lle botásemos limón, que nos ofreceron, e que a picadura non era perigosa. Máis adiante, aquela compañeira sufriu a picadura dunha abella común, que, sen ser grave, foi máis molesta que a do escorpión.
Unha vez superado o incidente, pensamos onde iamos durmir. O escorpión seguía na habitación. Recordo que elas foron buscar un lugar para durmir na praia, e eu decidín regresar á cabana. Despois de todo, pensei, se vou alí e non molesto á fauna nocturna, non me molestarán e non haberá problema.
Cheguei á cabana, subín, deiteime e, aos corenta segundos, saín cara á praia. A fauna nocturna xa estaba de festa, e o escorpión seguía alí, ameazado polos nosos ataques. Non me sentín cómodo na cabana e fun buscar un lugar na praia. Atopei as compañeiras falando co Pequeno, e el ría da historia.
Buscamos acomodo na praia, onde durmimos o mellor que puidemos.
O día seguinte almorzamos e tiñamos planeado ir ó Cayo Menor. Unha illa que, por deduccións miñas, non era xeograficamente un cayo, ou polo menos de acordo a definición que nos deran días atrás. Era unha illa con altura, con certo volume e con cimentos rocosos evidentes. Cayo Grande e Cayo Menor tiñan certo parecido ás illas xemelas da serie de Perdidos. Alí ibamos facer unha exploración e buscar unha especie de serpe en perigo de extinción: a Boa rosada.
Chegamos e adentramonos na illa. O Capitán ia descalzo, e eu imiteino. Prefiro ir descalzo que en chanclas polo monte, polos camiños polo menos, e se miras por donde vas, non ten porque haber problema. Perdín (deixeinas o pe do camiño e desapareceron) as chanclas con esa ousadía, un ítem fundamental que despois botaría de menos.
Había unha fonte polo camiño e enchimos unhas garrafas de auga. E amendoas, que recollimos en abundancia para comer mais adiante.
Atopamos a boa rosada, aventuramos un pouco e voltamos a barca. Aínda que antes vívimos unha escena espectacular. O Pequeno subido a un árbol de mangos. De entre cinco e seis metros de altura, coa man esquerda agarrado dunha man a unha rama e equilibrándose co pe esquerdo doutra, e coa man dereita un pao intentando darlle a unha pola na que había un mango. Balanceándose a esa altura, cunha seguridade brutal. E caeu o mango. Él baixou, recolleu o mango, e fúmonos.
Regresamos a Chachauate a xantar e a preparar a seguinte expedición, a Cayo Timón, unha illa moi parecida a do maestro Mutenroi.
Montamos na barca e partimos. A metade de camiño, pasou algo que non esperabamos. Niño e Pequeno, saltaron da barca ante a nosa sorpresa.
-Qué hacen?- Preguntamos ó Capitán.
-Pescar. Luego venimos a por ellos, no se preocupen, esto lo hacemos muchas veces.
Foi algo bastante impresionante. Quedáronse en mar aberto, cunhas ondas, que sí ben non eran de Atlántico noroeste en Praia de Orzán, eran importantes e suficientes como para arrastrar a dúas persoas centos de metros nas dúas horas que ían estar alí. Non puidemos ocultar a nosa preocupación pero seguimos ó Cayo Timón, a montar o campamento. Debían ser as 16:00.
Chegamos ó Cayo Timón. Era unha illa de area, con vexetación de palmeiras duns cen metros,en dirección Norte-Sur, e unha lingua que se adentraba no mar cara a posta do Sol. Unha illa fermosa o Cayo Timón.
Na fronteira Norte, unha cabana feita de madeira e follas de palmeira. E a súa esquerda, dúas palmeiras que servían de soporte para un refuxio no que nos dispuxemos a montar o campamento. Nese momento facía moito vento, e para cortalo na nosa dirección intentamos facer un muro coas ramas das palmeras, atravesandoas entre os dous troncos que servían de parapeto, xusto ó carón da cabana.
Feito ese traballo, dispuxémonos a facer ó fogar. O lume. Púxenme a facer un furado para facelo. Recordo que o Capitán miraba o que facía, soprendido, e díxome:
- Vas hacer un agujero para el fuego?
- Claro.
Dispúxose a axudarme. Fixemos un furado no que fumos poñendo isca, ramas, e cordas que serviran de ignición. Fixemos un circo de pedras ó redor e fumos acumulando leña mais grosa ó carón. Collín unha rama longa e grosa e claveina no centro do furado para que servira de apoio para outras ramas atravesadas. O Capitán miraba e creo que lle resultaba curioso que un europeo, blanco e burgués, tivese esas habilidades. Nalgún momento mirando ó lume aquela noite, acordeime do meu avó, Vitor. Cando era pequeno e me ensinaba a facer o lume na lareira do Puxigo. A facer a estructura con paos gordos atravesados. E poñer cartóns ou bolas de papel e ramallas atravesadas. Prender e soplar.
Entrando a noite, fun buscar leña. E había un saco cuns troncos valiosos, vacieino para empregalo de transporte. Regresei a base e dixéronme:
-No pille la leña del pescador.
- No se preocupen, -dixen, ofendido porque pensasen de que fora capaz de facer iso- la leña del pescador sigue allí, usé el saco para transportar la nuestra, pero en seguida dejo todo como estaba.
Sentín que a miña explicación era válida. Nalgún momento empezaron a chamarme el “Hombre del Fuego”. Algo que hoxe me fai sentir ben. Porque o dominio do lume é algo valioso, e aprendino do meu avó. Recórdame quén era o meu avo, un supervivente do cal tiven a sorte de aprender moitas cousas de xeito directo. Fai que sinta algo primixenio dentro de min, algo ancestral, que me conecta co meu ser humano profundo, primitivo, unha sabedoría milenaria.
Feito o lume e o asentamento, o Capitán tiña que voltar a buscar ós pescadores. Quixen ir con él e aló fumos. Eran cerca das 18:00, e quedaba apenas hora e media de luz.
Fumos hacia a zona na que os deixáramos. Facía moito vento e mar de fondo. Cando chegamos a ese punto, a faciana do Capitán tornouse serio, deixando atrás o seu carácter bromista, concentrándose na situación. Dinme de conta e intentei concentrarme tamén para escoitar ou ver algo, aínda que resultaba moi difícil polo vento. Dimos voltas en círculo durante case media hora. O Sol poñíase, eu non dicía nada e limiteime seguir observando o mar. En realidade non tería porque estar alí, soamente era iso, un observador. De repente, o Capitán dixo:
-Están allí. Los escucho.
Eu non escoitaba nin vía nada pero sentín alegría e alivío cando tomou unha dirección recta e segura. Axiña vín dúas figuras flotando no medio do mar. Chegamos xunta delas e axudámoslles a subir. Isto pode parecer algo anécdotico pero, o feito de axudarlles a subir, é moi relevante. Estaban agotados. Realmente acababan de xogarse a vida. Silencio.
Chegamos á illa, cambiáronse e fóronse recuperando. Trouxerón varios kilos de langostas e de caracolas, que pagaron con esforzo e con innumerables picaduras de medusas. Foi unha fazaña impresionante. Coma os percebeiros galegos, pensamento que non me gustou, nin me gusta. Como comparando a morte entre pobos.
Despois o Niño contou unha historia. Que eu non recordo escoitar. Sobre un familiar seu, que lle gustaba ir nadando de cayo a cayo. Estamos falando de varios kilometros. E un día, foise, e nunca volveu.
- Y eso cuando fué?
- Hace unos meses.
Nese momento, xa estabamos disfrutando da noite. E facendo de cear. Por desgracia, son alérxico vendea vai tempo ós crustáceos. Expliqueillelo, e que soamente podía comer as caracolas, que non podía comer as langostas.
-No hai problema.
Estaba a pota coa auga fervendo, e unhas caracolas. E, de repente, meteron unha langosta. E dixen:
- Pero... Yo no puedo comer langosta.
- Ya, no se preocupe, usted sólo va a comer las caracolas.
Merda. Sentín a gran debilidade que é ser alérxico a calquer cousa nunha situación así. Non sei se conseguiría resistir un ataque anafiláctico no medio da nada, aínda có meu kit, adrenalina incluida.
Rematamos de cear e asentámonos arredor do lume. Lonxe da civilización. A disfrutar da noite e das estrelas. Era un momento especial nun entorno máxico.
Non sei cal foi o momento exacto no que sucedeu esta conversación. Foi así:
- Saben? En Galicia para hacer fuego tenemos que pedir permiso.
- Cómo permiso?- Dixo o Capitán, con tono incrédulo.
- Sí. Permiso. Si el Hombre del Fuego quiere hacer fuego, tiene que pedir permiso.
- Nosotros aquí no pedimos permiso para eso. Somos libres, soberanos e independientes.- dixo o Capitán con rotundidade.
Aínda podo sentir o eco desa última frase hoxe en día. Canta sabedoría e intelixencia tiña o Capitán para resumir nunha frase a política da súa vida. E facelo ó momento, por intuición, sin pensar.
Deixamos os Cayos. E cando me iba, pensei en que ese pobo era unha especie de museo humano. Unha anarquía bastante achegada á primitiva dos cazadores-recolectores. E eles sabíano. E dáballes igual.
Penso en que pasaría se algunha persoas viñesen a vivir ás cidades superpoboadas. Morrerían, probablemente. Como se metes a un paxaro salvaxe nunha xaula. Sería un crime, como Matar a un Reiseñor. Sinto unha envexa profunda polo seu estilo de vida en liberdade. Estamos moi equivocados se pensamos que eles quererían vivir canda nós, ou que queren que lles levemos desenvolvemento, ou que viven na miseria.
Esquecimos a nosa verdadeira natureza, esquecimos o importante que é a Terra, esquecimos que ela nos da a vida, que é a nosa casa, que nos acolle.
